COVİD-19 geçirmiş bireylerde telerehabilitasyonun etkinliğinin belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CANAN DEMİR
Danışman: Cihan Caner Aksoy
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: COVID-19, Koronavirüsün neden olduğu, farklı klinik özelliklerle seyreden ve vücudun birçok sistemini etkileyen bir solunum yolu hastalığıdır. COVID-19 geçirmiş bireylerin bir kısmında akut enfeksiyon döneminin bitmesinin ardından devam eden semptomlar görülmektedir. Devam eden semptomlar, çok sayıda insanı etkileyen COVID-19 enfeksiyonu ile ilişkili sekel ve yetersizlikleri arttırmaktadır. Bu çalışmanın amacı, COVID-19 geçirmiş bireylerde post-akut dönemde uygulanan telerehabilitasyon programının; dispne, egzersiz kapasitesi, kas oksijenasyonu, solunum fonksiyonları, kas kuvveti, yorgunluk ve yaşam kalitesi üzerine etkilerinin ev egzersiz programı ve bilgilendirme programı ile karşılaştırılması, telerehabilitasyonun bu parametreler üzerinde etkinliğinin belirlenmesi ve değerlendirilen parametrelerin zaman içerisindeki değişimlerinin gözlenebilmesidir. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya dahil edilme kriterlerine uyan ve gönüllü olan 36 COVID-19 geçirmiş birey dahil edildi. Randomize kontrollü olarak yürütülen çalışmada katılımcılar telerehablitasyon grubu (TRG), ev egzersiz programı grubu (EPG) ve kontrol grubu (KG) olmak üzere 3 gruba ayrıldı. Tüm katılımcıların dispne düzeyi Modifiye Medical Research Council (mMRC) Dispne Skalası ile egzersiz kapasitesi 6 Dakika Yürüme Testi (6 DYT) ile, kas oksijenasyonu Moxy kas oksijen monitörü ile, solunum fonksiyonları Tek Nefes Sayma Testi (TNS) ve Solunum Fonksiyon Testi (SFT) ile, solunum kas kuvveti; Maksimal İnspiratuar Basınç (MİP) ve Maksimal Ekspiratuar Basınç (MEP) Ölçümü ile, kas kuvveti manuel kas testi ölçüm cihazı ve el dinamometresi ile, yorgunlukları; Chalder Yorgunluk Ölçeği (CYÖ) ile, yaşam kalitesi Kısa Form-12 (KF-12) ile değerlendirildi. İlk değerlendirmelerin yapılmasının ardından, TRG ve EPG gruplarına aynı egzersizlerden oluşan egzersiz protokolü 6 hafta, haftada 3 kez uygulanırken, KG'ye herhangi bir egzersiz protokolü uygulanmadı. TRG'deki bireylere seanslar videokonferans yöntemi ile fizyoterapist eşliğinde uygulanırken, EPG'deki bireyler ev egzersiz programlarını kendileri uyguladılar. v Değerlendirmeler bütün gruplara çalışma başlamadan önce, 6. haftada (Egzersiz programları bitince) ve 12. haftada olmak üzere 3 kez, yüz yüze yapıldı. Bulgular: 6. haftada, ilk değerlendirmeye göre; TRG'de dispne ve yorgunluk düzeyi azalırken, egzersiz kapasitesi, solunum kas kuvveti, periferal kas kuvveti ve yaşam kalitesi parametreleri anlamlı artış gösterdi (p<0,05). EPG grubunda ise dispne, periferal kas kuvveti ve yorgunluk ve yaşam kalitesinde anlamlı iyileşme görüldü (p<0,05), KG'de dispne düzeyi azalırken, kas oksijenasyonunda anlamlı iyileşme görüldü (p<0,05). 6. haftanın sonunda gruplar birbiriyle kıyaslandığında değerlendirilen parametrelerde TRG ile EPG'nin birbirlerine göre üstünlüğü yokken, TRG'nin KG'ye göre dispne ve yorgunluk parametrelerini iyileştirmede daha üstün olduğu tespit edildi (p<0,05). 12. haftada yapılan izlem değerlendirmesinde, TRG'nin dispne düzeyi, solunum kas kuvveti, periferal kas kuvveti, yorgunluk ve yaşam kalitesi parametrelerinde, EPG'nin ise dispne düzeyi, periferal kas kuvveti ve yorgunluk parametrelerinde 6. Haftada elde ettiği kazanımları koruduğu görülürken, KG'de ise uzun dönemde, dispne düzeyi dışında anlamlı iyileşme olmadığı tespit edildi (p<0,05). Sonuçlar: Bu çalışma sonucunda; COVID-19 geçirmiş bireylerde telerehabilitasyon programı dispne, egzersiz kapasitesi, solunum kas kuvveti, periferal kas kuvveti, yorgunluk ve yaşam kalitesi parametrelerini iyileştirmede başarılı; dispne ve yorgunluk parametrelerini iyileştirmede KG'ye göre üstün bulunmuştur. Tüm gruplarda dispne düzeyinde azalma elde edilmiş ancak, sadece telerehabilitasyon grubunda egzersiz kapasitesi ve solunum kas kuvvetinde iyileşme elde edilmiş, solununum kas kuvvetinde elde edilen iyileşmenin uzun vadede korunduğu görülmüştür. Kısa ve uzun vadede telerehabilitasyonun kas oksijenasyonu dışındaki bütün parametrelere olumlu etki ettiği belirlenmiştir. COVID-19 geçirmiş bireylerde post-akut dönemde telerehabilitasyonun tedavi programlarına eklenmesinin, bireylerin yaşamlarını birçok yönden etkileyen semptoların iyileşmesini sağlayarak, COVID-19 geçirmeden önceki aktivite ve yaşam koşullarına daha kısa sürede dönmelerine katkı sunacağını düşünmekteyiz. Anahtar Kelimeler: COVID-19, telerehabilitasyon, dispne, yorgunluk, egzersiz kapasitesi