Ortopedik cerrahi geçiren geriatrik hastaların depresyon ve bilişsel durumlarının değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ELİF YILDIRIM

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ayşegül Savci

Eş Danışman: Sabit Numan Kuyubaşı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Giriş- Amaç: İlerleyen yaş ile vücutta ortaya çıkan fizyolojik değişmeler, bireylerin hayatını olumsuz yönde etilemektedir. Özellikle kas iskelet sisteminde ortaya çıkan sorunlar geriatrik bireylerde en sık görülen sağlık sorunlarındandır. Düşme kaynaklı kalça kırıkları ve osteoartritler, geriatrik popülasyonda sıklıkla cerrahi sebebidir. Bunu yanında 65 yaş ve üstü bireylerde majör cerrahi sonrası sıklıkla görülen bilişsel fonksiyon bozukluğu, hastanın yaşam kalitesini, bakım ve derlenme sürecini olumsuz etkileyebilmektedir. Hastanede yatan tüm hastalar için deliryum riski söz konusudur fakat özellikle aortik cerrahi ve kalça kırığı operasyonu geçiren hastalarda insidans oldukça yüksektir. Bu bağlamda ortopedik cerrahi geçiren geriatrik hastalarda bilişsel fonksiyonlardaki değişimlerin ve depresyonun fark edilmesi oldukça önemlidir Bu çalışma ortopedik cerrahi girişim geçiren geriatrik hastaların depresyon ve bilişsel durumlarının değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır.

 

Gereç-Yöntem: Araştırma, kesitsel ve tanımlayıcı bir çalışmadır. Araştırma evrenini; Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Evliya Çelebi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Servisi‘nde  01.03.2021 – 15.01.2022 tarihleri arasında  ortopedik cerrahi girişim geçirmiş 65 yaş üzeri tüm hastalar oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini dahil edilme kriterlerini sağlayan ve araştırmaya katılmayı kabul eden 262 hasta oluşturmuştur. Araştırma sonucunda elde edilen verilerin analizi IBM SPSS Statistics 22 (SPSS Inc., Chicago, IL) programı ile değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde Bağımsız grup T Test, Tek Yönlü Varyans Analizi (One Way ANOVA) testi, Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır.

 

Bulgular: Katılımcıların yaş ortalamalarının 74.26∓7.73, minimum yaşın 64, maksimum yaşın 97 olduğu görülmüştür. Hastaların Standardize Mini Mental Test (SMMT) ölçeği puan ortalamalarının 17.97 4.99 olduğu ve %85.1’inde (n=223) bilişsel bozukluk riski olduğu saptanmıştır.   Geriatrik Depresyon Ölçeği (GDÖ) puan ortalamaları ise 6.20∓2.78 olup, %69.1’inin depresyona eğilimi olduğu belirlenmiştir. Hastaların yaşları arttıkça geriatrik depresyona eğilimlerinin ve  bilişsel bozukluk risklerinin arttığı saptanmıştır (p=0.05). Katılımcıların hastanede kalma süreleri ve ağrı düzeylerinin artması, düşme durumları, GYA’nde bağımlı olma durumları, okur yazar olmama,  bekar olma, görme ve işitme sorunlarının olması, beslenme yetersizliği ve  huzurevinde yaşama gibi değişkenlerin bilişsel bozukluk risklerini ve geriatrik depresyon eğilimlerini arttırdığı belirlenmiştir (p=0.05). Yüksek ASA skoru,kalça protezi girişimi, düşük hemoglobin düzeyi ve  yardımcı araç kullanımının bilişsel bozukluk riskini arttırdığı saptanmıştır (p=0.05).

Sonuç: Hastaların büyük çoğunluğunun geriatrik depresyon ve bilişsel bozukluk yönünden risk taşıdığı belirlendi. Hastaların bilişsel durumları ve depresyona eğilim durumları da ilişkili olup, ortopedi kliniğinde geriatrik hastaların kapsamlı değerlendirilmesi önerilmektedir. Hastalarda etkin ağrı kontrolü, beslenme yetersizliğinin önlenmesi, aktivitelerinin desteklenerek bağımsız fonksiyonlarının geliştirilmesi ve taburculuk öncesi rehabilitasyon programlarının etkinleştirilmesinin yararlı olacağı düşünülmektedir.  

 

Anahtar kelimeler: Geriatrik hasta,  Ortopedik cerrahi, Bilişsel durum, Geriatrik depresyon.