Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: orhan gazi şahin
Danışman: Yasemin Kurtoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Amaç: Çalışmamızın amacı; 18 yaş üzeri vardiyalı çalışan bireylerde kronotip ile fibromiyalji ve anksiyete durumu arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız, kesitsel ve tanımlayıcı tiptedir. 02.2025–04.2025 tarihleri arasında aile sağlığı merkezimize başvuran, 200 vardiyalı çalışan ile yapıldı. Kesitsel ve tamamlayıcı türde olan çalışmamızda, Sosyodemografik Veri Formu, Sabahçıl-Akşamcıl Anketi, Depresyon, Anksiyete ve Stres Ölçeği ve Fibromiyalji Anketi uygulandı. İstatistiksel anlamlılık seviyesi p<0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışmamıza 200 vardiyalı çalışan dahil edildi. Katılımcıların yaş ortalaması 39,1±7,0; %86'sı erkek, %87'si evliydi. %54'ü lise mezunu, %77,5'i saha işlerinde çalışmaktaydı. %12'sinde en az bir kronik hastalık mevcuttu. % 59'u 10 yıl ve üzerinde vardiyalı çalışmaktaydı. MEQ toplam puanı 50,62±10,09 (24–75) olup; %21'i sabahçıl; %75'i ara tip; %4'ü akşamcıl idi. DASS-21 toplamı 15,3±11,6; alt boyut ortalamaları depresyon 5,1±4,5, anksiyete 3,89±3,8, stres 6,30±4,23'tü. %12'si FMS kriterleri karşılamaktaydı. Akşamcıl tipte SS (7,6±4,5) ve WPI (6,4±5,8) puanları daha yüksekti (sırasıyla p=0,003 ve p=0,047). Akşamcıl tiplerde bekar olma (p=0,010), sigarayı bırakma (p=0,002) ve kronik hastalık (p<0,001) daha sıktı. Fibromiyalji olanlarda anksiyete (5,9±4,9 vs. 3,6±3,6; p=0,018) ve stres puanları (8,0±5,2 vs. 6,1±4,1; p=0,040) daha yüksekti; depresyonda sınırda artış izlendi (p=0,054). Sonuç: Çalışmamızda vardiyalı çalışanlarda akşamcıl kronotip ve FMS arasında anlamlı ilişki saptandı. Akşamcıl tiplerin yaygın ağrı indeksi ve semptom şiddetlerinin yüksek olduğu görüldü. Fibromiyalji varlığında anksiyete ve stres düzeylerinde artış dikkat çekiciydi. Vardiya süresi ve depresyon, anksiyete ve stres semptomları arasında anlamlı ilişki saptanmadı. Kronotipe duyarlı vardiya planlaması, birinci basamakta kronotip, fibromiyalji ve anksiyete taramaları çalışan sağlığı ve güvenliği açısından önemli bir rol oynamaktadır. Anahtar kelimeler: vardiyalı çalışma, kronotip, fibromiyalji, anksiyete, DASS-21, MEQ.