Adli olgularda akran zorbalığının prospektif olarak değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BETÜL ALTINER DİKİCİ
Danışman: Fatma Süheyla Aliustaoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Çalışmamızda Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi (KSBÜ) Evliya Çelebi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Adli Tıp Polikliniğine adli makamlarca akran zorbalığı nedeniyle getirilen çocuk/ergen olguların demografik değişkenleri, maruz kaldıkları travmanın türü, suça ilişkin verileri, fiziksel travmaların lokalizasyonu, yaşamsal tehlike bulunup bulunmadığı, basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek nitelikte olup olmadığı, kemik kırığına yol açıp açmadığı gibi adli travmatoloji raporlamasında değerlendirilen kriterler açısından da incelenmesi amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Bu çalışmada 01.10.2022-01.10.2023 tarihleri arasında KSBÜ Evliya Çelebi Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne akran zorbalığı nedeniyle başvuran 104 olgu prospektif olarak incelenmiş olup fizik muayene bulguları, anamnez ve radyolojik tetkik görüntüleri Hastane Bilgi Yönetim Sistemi (HBYS)'nde bölüm olarak erişimimize açık bilgi-belgeler incelenmiştir. Olgular cinsiyet, oluş şekli, meydana geldikleri mevsim ve aylara, Türk Ceza Kanununda da tanımlanan yaralanma ağırlıklarına göre sınıflandırılmıştır. Adli muayeneye gönderilen çocuk olgularda yaş grubuna göre Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği Ergen Formu ve Akran Zorbalığı Ölçeği Çocuk Formu uygulanmış olup ayrıca Sosyo-demografik Veri Formu ve Adli Tıp Polikliniğine Darp Nedeniyle Başvuran Hastalar İçin Anket Formu uygulanmıştır. Araştırma verisi SPSS 23 istatistik paket programı aracılığıyla değerlendirilmiş, normal dağılımın uygunluğu, görsel (histogram ve olasılık grafikleri) ve analitik yöntemlerle (Kolmogorov-Smirnov/Shapiro-Wilks Testleri) incelenmiştir. İstatistiksel yöntem olarak iki bağımsız grup arasındaki istatistiksel anlamlılıklarda Mann-Whitney U, ikiden fazla bağımsız grup arasındaki istatistiksel anlamlılıklarda Kruskal Wallis testleri kullanılmıştır. Sürekli değişkenlerin normal dağılmadığı saptandığı için analizlerde ortanca ve minimum-maksimum değerler sunulmuştur. Yaş ile Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği ve Alt Kategorilerinin Puan Dağılımları ilişkisini değerlendirmek için Spearman korelasyon testi uygulanmıştır. BULGULAR: Çalışmamıza katılan 104 olgunun 65 inin ergen, 39 unun çocuk olduğu görülmüştür. 39 çocuğun yaş ortalamasının 11,9±1,3 olduğu, 10 unun kız, 29 unun erkek olduğu, 65 ergenin yaş ortalamasının 15,6±1,0 olduğu, 28 inin kız, 37 sinin erkek olduğu, erkeklerin kızlardan daha fazla akran zorbalığına (kurban-zorba) maruz kaldığı ancak cinsiyetler arasında belirgin bir farklılık olmadığı saptanmıştır. Akran zorbalığı ile sınıf düzeyi, yaşanılan yer, annenin eğitim durumu, annenin mesleği, babanın eğitim durumu, babanın mesleği arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır. Çalışmamızda anne baba birlikteliği ve çocuk ve ergenin kiminle yaşadığı, sigara, alkol ve madde kullanımları, okul başarı durumları ile akran zorbalığı arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Çocuk ve ergenlerin yaşları ile akran zorbalığı belirleme ölçeği ve alt kategori puanları arasındaki ilişki incelendiğinde çocuklarda yaş ile yalnızca eşyalara zarar verme kurban puanı arasında güçlü düzeyde negatif yönlü bir ilişki bulunmuştur. (p=0,001) Çalışmaya katılan çocukların cinsiyet, sınıf ve yaşadığı yere göre kurban ölçeği puanları incelendiğinde cinsiyetler arasında söylenti çıkarma ve yayma (p=0,026) ve eşyalara zarar vermede (p=0,023), sınıflar arasında söylenti çıkarma ve yayma (p=0,015) ve eşyalara zarar vermede (p=0,002) istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Çalışmaya katılan çocukların cinsiyet, sınıf ve yaşadığı yere göre zorba ölçeği puanları incelendiğinde ise cinsiyetler arasında fiziksel zorbalıkta (p=0,027) ve söylenti çıkarma ve yaymada (p=0,017), yaşadığı yer ile sözel zorbalıkta (p=0,046) ve toplam ölçek puanında da (0,041) istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Çalışmaya katılan ergenlerin cinsiyet, sınıf ve yaşadığı yere göre kurban ölçeği puanları incelendiğinde yaşadığı yer ile akran zorbalığı alt kategorilerinden biri olan dışlama (p=0,007) arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Çalışmaya katılan ergenlerin cinsiyet, sınıf ve yaşadığı yere göre zorba ölçeği puanları incelendiğinde ise cinsiyetler arasında cinsel zorbalıkta (p=0,005), sınıflar arasında toplam ölçek puanında (p=0,030) ve akran zorbalığı alt kategorilerinden biri olan dışlama (p=0,016) arasında da istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır. Çocukların anne ve babalarının bazı özelliklerine göre kurban ölçeği puanları incelendiğinde anne eğitim durumu ile fiziksel zorbalık (p=0,005) arasında ve baba eğitim durumu ile fiziksel zorbalık (p=0,006) arasında da istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Çocukların anne ve babalarının bazı özelliklerine göre zorba ölçeği puanları incelendiğinde anne eğitim durumu ile fiziksel zorbalık (p=0,004) ve toplam ölçek puanı (p=0,023), baba eğitim durumu ile fiziksel zorbalık (p<0,001), sözel zorbalık (p=0,025) ve toplam ölçek puanı (0,002) arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Ergenlerin anne ve babalarının bazı özelliklerine göre kurban ölçeği puanları incelendiğinde anne eğitim durumu ile sözel zorbalık (p=0,031) arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Çocukların okulda hissettikleri duygu ve karne ortalamalarına göre kurban ölçeği puanları değerlendirildiğinde okulda hissedilen duygu ile fiziksel zorbalık (p=0,023), sözel zorbalık (p=0,008) ve toplam ölçek puanı p(0,006) arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır. Çocukların okulda hissettikleri duygu ve karne ortalamalarına göre zorba ölçeği puanları değerlendirildiğinde toplam ölçek puanı (p=0,011) ve sözel zorbalık (p=0,023) arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu bulunmuştur. Ergenlerin okulda hissettikleri duygu ve karne ortalamalarına göre kurban ölçeği puanları değerlendirildiğinde okulda hissedilen duygu ile cinsel zorbalık (p=0,009) arasında, ergenlerin okulda hissettikleri duygu ve karne ortalamalarına göre zorba ölçeği puanları değerlendirildiğinde okulda hissedilen duygu ile fiziksel zorbalık (p=0,016) arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. SONUÇ: Akran zorbalığı her geçen yıl artış gösteren bir halk sağlığı sorunu olup çalışmamızda akran zorbalığı, akran zorbalığının türleri, zorbalığı etkileyen faktörler, mağdur olmayı etkileyen faktörler, mağdurlarda görülen travmatik sonuçlar ortaya konularak çözüm önerileri sunulmaya çalışılmıştır. Akran zorbalığı konusunda aileleri bilinçlendirmek, öğrencileri maruz kaldığı zorbalığı öğretmenlerine ve okul idaresine bildirmesi konusunda eğitmek, çocuk ve ergenlerin daha çok toplumsal faaliyetlere ve sanatsal etkinliklere katılmalarını desteklemek, akran zorbalığı konusunda aileler, okul personeli ve öğrencilerin iş birliği içerisinde olması gerektiğini düşünmekteyiz. ANAHTA KELİMELER: adli tıp, akran zorbalığı, kurban, zorba, zorbalık