9-18 yaş aralığındaki diabetes mellituslu çocukların beslenme ile ilgili bilgi, tutum ve davranışları
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖMER ÇANKAYA
Danışman: Yasemin Kurtoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Diyabetli çocuk ve ailelerin diyabeti yönetebileceği bilgi, beceri ve tutumu kazanmalarının sağlanması diyabet tedavi ve yönetiminde çok önemlidir. Çalışmamızda, Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Evliya Çelebi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği ve Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine başvuran 9-18 yaş aralığındaki diyabetes mellitus tanılı okul çağı çocuklarının hastalıkla ilgili bilgi durumlarını ve bu hastalığa karşı tutumlarının araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Evliya Çelebi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği ve Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğinde 01.10.2020-01.01.2021 tarihleri arasında yapılan tanımlayıcı ve kesitsel bir araştırmadır. Çalışma sürecinde,53 diyabetli çocuğa ulaşılmıştır. Veri toplama aracı olarak, diyabetli çocukların beslenme bilgi ve tutumlarını durumlarını değerlendirmek amacıyla 57 soruluk hasta genel bilgi ve davranış formu ile Çocuğun Kendi Hastalığına Yönelik Tutumu Ölçeği (ÇKHYTÖ) kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatisikler yüzde, ortalama, standart sapma olarak sunulmuştur. Değişkenlerin normal dağılımı uygunluğu Kolmogorov Smirnov Testi ile araştırılmıştır. Normal dağılıma uymayan değişkenlerin analizlerinde Kruskal-Wallis, Mann Withney U testi ve Spearman korelasyon analizi kullanılmıştır. Analizlerde istatistiksel anlamlılık düzeyi p˂0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan diyabet hastası çocukların %43,4'ü kızdı.Katılımcıların yaş ortalamaları 12,9±2,5 (9-18) yıldı. Diyabet süresi ortalamaları 34,1±17,5 ay ve HbA1c ortalamaları %8,8±0,9 idi. Diyabetli çocukların %62,3'ü hekiminin önerdiği kan şekeri ölçüm vakitlerine uyduğunu ifade etti. Çocuklardan %3,7'si daha önce diyabet eğitimi almadığını belirtirken %94,3'üdiyabet hemşiresinden, %54,7'si doktordan diyabet eğitimi aldığını ifade etti. Katılımcıların %5,7'si diyabet nedeniyle diyetisyene gitmediğini, %66,0'sı diyabete özel bir diyet programı olduğunu belirtti. %32,1'i diyabetin hayatını olumsuz etkilediğini, %3,8'i çok fazla olumsuz etkilediğini belirtti. Çocukların %41,5'i hastalık nedeniyle uyguladığı diyetin sosyal hayatını etkilemediğini, %43,4'ü okul hayatının hastalığı ile ilgili beslenmeyi etkilemediğini ifade etti. Katılımcıların ÇKHYTÖ puan ortalamaları 2,8±0,2 puandı. Araştırmada, çocukların HbA1c değerleri ile ÇKHYTÖ puanları arasında ise negatif yönlü anlamlı bir ilişki olduğu saptandı (r=-0,506, p=0,023). Okul hayatı hastalıkla ilgili beslenmeyi etkilediğini ve etkilemediğini ya da kısmen etkilediğini belirten diyabetli çocukların ise ÇKHYTÖ puanları arasında anlamlı fark vardı. Okul hayatı hastalıkla ilgili beslenmeyi etkilediğini belirten çocukların ÇKHYTÖ puanları diğerlerinden daha yüksekti (p=0,023). Sonuç: Diyabetli çocukların hastalık tedavi sürecinde beslenme yönetimi önemli bir bileşendir. Beslenme yönetimi çocuğun hastalığa karşı tutumunu etkilemektedir. Beslenmenin çocuğun yaşı, okul durumu ve sosyal hayatı gibi fizyolojik, sosyal ve kültürel bileşenlere göre düzenlenmesi önemlidir. Okul hayatında beslenme ile ilgili sorun yaşayan çocukların hastalıklarına karşı tutumları da olumsuz etkilenmektedir. Anahtar kelimeler: Çocukluk çağı diyabeti, Beslenme, Tutum, HbA1c